Gwyliau i'r teulu oll

Mae tua chwarter Pen Llŷn yn Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol (AHNE) lle gallwch ddod o hyd i draethau a chlogwyni gwyllt, hen losgfynyddoedd a bryniau glas sy'n frith o gaerau o'r Oes Haearn.

Y trefi glan môr croesawgar a'r traethau tawel, braf sy'n denu'r rhan helaeth o ymwelwyr i Ben Llŷn, yn enwedig felly yn yr haf. Mae'n lle delfrydol i deuluoedd, a daw pobl yn ôl dro ar ôl tro i drefi deniadol ar arfordir y de fel Cricieth, Pwllheli ac Abersoch, i gwrdd eto â'r ffrindiau a wnaethant dros y blynyddoedd. 

Criccieth Castle, Halbinsel Llŷn, Nordwales
Castell Cricieth, Pen Llŷn

Mae Cricieth, gyda'r hen adfail o gastell uwchlaw'r traeth a rhesi destlus o dai oes Fictoria, yn lle delfrydol i aros wrth grwydro o amgylch Pen Llŷn, tra bod Pwllheli ac Abersoch yn drefi prysur lle mae cychod yn mynd a dod drwy'r amser. 

Yn Hafan Pwllheli, marina anferth y dref, mae lle i dros 400 o gychod ar drothwy dyfroedd bendigedig Bae Ceredigion a glannau Ynys Môn.

Pan ddaw gwyliau'r ysgol bydd bwrlwm yn lledaenu ar hyd yr arfordir gyda phobl o bob oed yn dod i fwynhau'r traethau a chwaraeon dŵr. Fis Awst cynhelir y regata flynyddol yn Abersoch. Dyma ddigwyddiad llawn hwyl lle mae pawb yn cymryd rhan – p'un ai'n rasio mewn cwch neu'n cystadlu wrth ddal crancod, adeiladu cestyll tywod neu addurno cabanau glan môr.

Olrhain adleisiau o'r gorffennol

Yn ogystal â bod yn Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol, cofnodir rhannau helaeth o Ben Llŷn yn y Gofrestr o Dirweddau o Ddiddordeb Hanesyddol yng Nghymru. Ceir ardaloedd eang lle nad oes neb erioed wedi aredig y caeau na'u clirio ar gyfer datblygiadau trefol, sy'n golygu eu bod wedi aros yn eu cyflwr naturiol ers canrifoedd. Wrth ddarganfod nodweddion archeolegol a phensaernïol Pen Llŷn gallwch olrhain hanes di-dor yn ôl i gyfnod cynhanesyddol.

Mae Llwybr Arfordir Cymru yn ymestyn am 84 milltir o amgylch Pen Llŷn i gyd, yn mynd drwy gaeau â gatiau mochyn wedi'u gwneud â llaw, traethau bach a mawr, clogwyni, eglwysi a cheyrydd. Lle delfrydol felly i gerddwyr neu feicwyr ddod ar eu gwyliau – heliwch eich pac a gallwch dreulio diwrnodau'n crwydro o un lle i'r llall, yn aros dros nos mewn lle gwely a brecwast neu wersylla. Os byddwch chi'n dod dim ond am ddiwrnod neu ddau, fe ddewch chi o hyd i ddigonedd o lwybrau byrrach i fynd am dro arnynt.

A man and a woman walking along the coast path with the sea on the left hand side
Porth Ysgo, Pen Llŷn

Ewch ar bererindod i Ynys Enlli

Hwyliwch o Aberdaron neu Bwllheli dros y swnt i Ynys Enlli. Mae Cristnogion wedi bod yn teithio yma ers y chweched ganrif, pan gododd Cadfan Sant fynachlog ar yr ynys. Dywedid bod tair pererindod i Enlli gyfwerth ag un bererindod i Rufain.

Nid oes ond ambell i faen sanctaidd ar ôl yma bellach; erbyn heddiw mae Ynys Enlli'n warchodfa natur lle daw morloi llwydion i dorheulo ar y glannau creigiog, a lle bydd pâl Manaw, adar drycin a gwylogod yn gwneud eu nythod bob gwanwyn. Os dewch chi ar un o'r cychod sy'n dod i'r lan yn hytrach na mynd heibio'r ynys, bydd modd i chi weld yr adar o wylfeydd pwrpasol. Bydd cychod yn mynd i Ynys Enlli bob bore a phrynhawn rhwng y Pasg a mis Hydref, ac os mai gwyliau tawel ym myd natur sy'n mynd â'ch bryd chi, bachwch le yn un o'r bythynnod hunanarlwyo sydd i'w rhentu yma.

A view of Bardsey Island from the Welsh mainland, with a walker looking out to the island
Ynys Enlli, Pen Llŷn