Bu godre Dyffryn Gwy yn noddfa i artistiaid, awduron a beirdd ers canrifoedd ac mae'n Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol ers dros ddeugain mlynedd. Mae'r ardal hon ar y ffin rhwng Sir Fynwy, Swydd Henffordd a Swydd Gaerloyw yn lle hyfryd i ddod unrhyw adeg o'r flwyddyn, ond mae'n arbennig o brydferth yn y gwanwyn pan fydd y blodau cyntaf yn dod allan, ac yn fythgofiadwy yn yr hydref yng nghanol lliwiau rhyfeddol y coed ynn, ffawydd a derw.

Ond nid golygfeydd godidog yn unig a gewch chi yma. Afon Gwy yw'r afon gyntaf ym Mhrydain i'w dynodi yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig ar ei hyd, o'i tharddle ar Bumlumon ym Mhowys i'r aber yng Nghas-gwent. Mae'n Ardal Cadwraeth Arbennig hefyd. O'i chwmpas mae'r dyffryn gwelltog, braf yn ddelfrydol ar gyfer cerdded, beicio, marchogaeth, dringo, chwilota mewn ogofâu, canŵio a mynd mewn caiac.

Darganfod y dyffryn

Mae AHNE Dyffryn Gwy yn dilyn hynt Afon Gwy o gyrion Henffordd i'r aber yng Nghas-gwent, ar hyd ceunant calchfaen sy'n werth ei weld â'r coed cynhenid yn tyfu ar y llethrau. Ar ochr Cymru o'r ffin mae ffordd hyfryd yr A466 yn ymdroelli drwy'r dyffryn, ac mae'n daith wych mewn car drwy'r ceunant o Drefynwy i Gas-gwent. Gwell fyth, ewch ar gefn ceffyl neu ar droed.

Ceir digonedd o stablau a llwybrau ceffylau i rai sy'n hoff o farchogaeth, ac i gerddwyr mae amrywiaeth o lwybrau cylchol byr a dau lwybr mawr pwrpasol sy'n croesi'r dyffryn. Mae rhan isaf Llwybr Dyffryn Gwy yn ymestyn am 17 milltir, gan ddechrau yng Nghastell Cas-gwent lle mae muriau'r Normaniaid yn bwrw cysgod dros Afon Gwy, i dref hanesyddol Trefynwy, lle ganwyd Harri V. Fe ewch chi drwy goedwigoedd hardd ar ochr orllewinol y dyffryn: ar fore braf o wanwyn cewch eich swyno gan yr adar yn canu a chlychau'r gog yn blodeuo. Mae modd gorffen y rhan yma o'r llwybr mewn diwrnod, ond gallwch fynd ymlaen am 136 milltir yr holl ffordd i darddle Afon Gwy. Yng Nghas-gwent mae man cychwyn Llwybr Clawdd Offa, sy'n mynd ar hyd ochr ddwyreiniol y dyffryn am ddeunaw milltir i Drefynwy, ac yna am 169 milltir arall i Brestatyn, gan fynd drwy AHNE arall yng Nghymru, Bryniau Clwyd a Dyffryn Dyfrdwy.

A landscape image of plants in the foreground and a bridge over the River Wye in the background
Cas-gwent, Dyffryn Gwy, Sir Fynwy

Rhamant mewn adfeilion

Sefydlwyd Abaty Tyndyrn gan fynachod Sistersaidd ym 1131, ac mae'n sefyll fel campwaith o bensaernïaeth Gothig. Fel sawl abaty arall ym Mhrydain dechreuodd fynd â'i ben iddo yn fuan ar ôl Diddymu'r Mynachlogydd yn ystod teyrnasiad Harri VIII. Erbyn diwedd y 1700au, roedd yn denu teithwyr oedd yn chwilio am lefydd rhamantus a phrydferth – gan gynnwys y bardd, William Wordsworth. Pan ddarluniodd JMW Turner y bwâu gosgeiddig ym 1794 roedd tyfiant drostynt i gyd, ond maent wedi'u hadfer yn ofalus erbyn heddiw ac fe gewch chi amser difyr a braf yn chwilota yno.

View of the exterior of Tintern Abbey with grass in the foreground and blue skies above
Abaty Tyndyrn, Sir Fynwy

Sefydlwyd Abaty Tyndyrn gan fynachod Sistersaidd ym 1131, ac mae'n sefyll fel campwaith o bensaernïaeth Gothig.

Dewch i'r dŵr

Wrth i Afon Gwy lifo rhwng Trefynwy ac Abaty Tyndyrn mae'r dŵr fel gwydr, a bydd tarth yn codi ar yr wyneb ar foreau braf o hydref. Mae sawl lle diogel i lansio canŵ neu gaiac, a gall cwmnïau lleol ddarparu popeth sydd ei angen arnoch i fynd ar daith ar hyd yr afon. Os cychwynnwch chi yn Nhrefynwy gallwch badlo am 11.5 milltir i Abaty Tyndyrn mewn oddeutu pump neu chwech awr. Mae'n daith wirioneddol hyfryd gyda golygfeydd godidog o dan y coed.

People canoeing on the River Wye with the Wye Valley Canoes building on the riverbank in the background
Wye Valley Canoes, Y Clas-ar-Wy, Powys

Related stories