Pe byddech chi'n mynd ati i greu'r parc thema cefn gwlad gorau erioed, mae'n siŵr y byddai'n debyg i Barc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog. Rhwng y bryniau a'r pantiau glas, y rhaeadrau, y gamlas dawel a'r trefi bach braf, mae popeth sydd ei angen yma yn un o ardaloedd difyrraf Prydain.

Mae'n lle hawdd ei gyrraedd, dim ond 30 milltir o Gaerdydd, a gallwch ddod i Fannau Brycheiniog o Fangor mewn llai na phedair awr yn y car. Ceir digonedd o le yma – pur anaml y gwelwch chi unrhyw dorfeydd. Wrth i chi grwydro y tu hwnt i'r llwybrau mwyaf poblogaidd fe ddewch chi o hyd i lonyddwch llwyr yng nghefn gwlad.

Hen, hen diroedd

Lluniwyd mynyddoedd, bryniau a dyffrynnoedd Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog yn Oes yr Iâ, ac mae pobl wedi dylanwadu ar y tirlun hwnnw ers bron i wyth mil o flynyddoedd. Fe ddewch chi o hyd i ddegau o henebion cynhanesyddol ar y llethrau. Mae traddodiad cryf o ffermio yn ardal y Parc hefyd, ac mae'n arbennig o braf ymweld â'r trefi unigryw - ewch i gerdded yng Nghrucywel, gwrando ar jazz yn Aberhonddu, hel am eich bol yn y Fenni a phori drwy bentwr o lyfrau yn y Gelli Gandryll.

River with houses along the riverbank, and the top of Brecon Cathedral in the distance
Aberhonddu

Mae ucheldiroedd y Bannau'n ymestyn mor bell o'r gorllewin i'r dwyrain ag yw Eryri o'r gogledd i'r de, a dim ond Mynyddoedd Cambria a saif rhyngddynt, ond maent yn ddau wahanol fyd. Tra bo Parc Cenedlaethol Eryri yn nodweddiadol am greigiau geirwon yr hen losgfynyddoedd, mae Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog yn llawn o weunydd glas, grug yn drwch ar y llethrau, a chopâu o dywodfaen wedi'u llyfnhau gan y gwynt a'r glaw a threigl amser.

Ceir amrywiaeth aruthrol yma, fel y mae Jon Pimm, un o wardeiniaid y parc, yn ei gadarnhau. “Mae pob rhan o Barc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog yn unigryw, gyda nodweddion arbennig ei hun. A minnau wedi bod yn gweithio yma ers dros ddeng mlynedd, rwy'n dal i ddod o hyd i lefydd newydd ac yn gweld golygfeydd godidog na welais erioed o'r blaen.”

Y mynyddoedd a'r gweunydd

Yn ymgodi uwchlaw'r Parc mae'r mynyddoedd uchaf yn neheubarth Prydain – Bannau Brycheiniog – a'r tair cadwyn sydd o'u cwmpas - y ddau Fynydd Du a Fforest Fawr. Maent yn amgylchynu'r ehangder mwyaf o dir comin yng Nghymru, sy'n ymestyn am oddeutu ugain milltir dros y bryniau. Merlod Cymreig sy'n cadw'r tir yn daclus yma. Disgynyddion merlod y pyllau glo ydynt, ac felly'n ddigon gwydn - dywed rhai eu bod yn wytnach na defaid, ac yn haws eu plesio o ran yr hyn maen nhw'n ei fwyta.

Wrth fynd tua'r de fe welwch yr haul yn tywynnu ar y cerrig calch ar ddiwrnodau lled-gymylog, a thua'r gorllewin nodweddir y tir gan greigiau ceimion, rhaeadrau ac ogofâu sydd â chymaint o arwyddocâd i ddaearegwyr fel y'i dynodwyd yn Geoparc Unesco yn 2005, yr un cyntaf yng Nghymru. Yn yr un modd â gweddill y parc, fe welwch chi Geoparc Fforest Fawr ar ei orau drwy fynd i gerdded yno, neu fynd ar gefn beic neu geffyl, naill ai ar eich pen eich hun neu gydag arbenigwr i'ch tywys.

Aerial image for the Beacons Reservoir with trees and hills surrounding the reservoir, and a small wooded island in the middle of the water
Cronfa'r Bannau

Nosweithiau o dan y sêr

Treuliwch noson yn yr awyr agored ym Mharc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog, ac os bydd hi'n glir gallwch weld canopi rhyfeddol o sêr uwchben. Wrth i'ch llygaid ddod i arfer â'r olygfa aruthrol o'ch blaen, byddwch yn sylwi ar glystyrau o sêr; os dewch chi ar yr adeg iawn efallai y byddwch yn ddigon ffodus i weld planedau pell neu gawodydd o sêr gwib. Mae Awdurdod y Parc Cenedlaethol yn trefnu teithiau i syllu ar y sêr mewn mannau prydferth heb unrhyw oleuni artiffisial, yma yn y Warchodfa Awyr Dywyll Ryngwladol gyntaf yng Nghymru.

Image taken at night of startrails above Llyn y Fan Fach lake, with mountains in the background
Syllu ar y sêr ger Llyn y Fan Fach

Straeon cysylltiedig