Gofynnom ni i Melissa, sy’n gwerthu rhai o gawsiau gorau Cymru a Phrydain yn The Cheese Pantry yng Nghaerdydd, ddewis saith o’i ffefrynnau ar gyfer y bwrdd caws Cymreig gorau un.

Melissa Boothman standing behind a cheese shop counter.
Selection of cheeses display.
Melissa Boothman yn The Cheese Pantry, Marchnad Ganolog Caerdydd

Caws Cheddar Organig Cymreig Hafod

Hafod yw un o fy hoff gawsiau erioed. Caiff ei wneud o laeth amrwd yn y bryniau uwchben Llanbedr Pont Steffan, Ceredigion, yn ôl rysáit o’r 15fed ganrif, felly hwn yw’r peth agosaf a gewch i flas y caws Cheddar gwreiddiol gannoedd o flynyddoedd yn ôl. Amrywia’r blas hwnnw gyda’r tywydd ac adeg y flwyddyn. Mae Hafod yn amsugno’r amgylchedd naturiol, felly mae pob swp ychydig yn wahanol. Mae gan y caws arogl hyfryd o laswellt newydd bob tro, ac mae’n fenynaidd iawn, ond weithiau gall fod yn fwy sbeislyd a siarp, neu hyd yn oed yn gigog ei flas.

Teifi Cwmin

Y Caws Teifi gwreiddiol yw caws o fath Gouda wedi’i wneud o laeth gwartheg amrwd yn Nyffryn Teifi. Byddant hefyd yn ei wneud ag amrywiaeth o flasau; dwi wedi dewis y fersiwn sydd â hadau cwmin. Mae’n edrych yn hyfryd ar fwrdd caws ac mae’r hadau cwmin yn ychwanegu nodweddion priddlyd, sawrus. Teifi hefyd yw un o’m hoff gawsiau i’w ddefnyddio wrth goginio, gan ei fod yn toddi’n eithriadol o dda.

John Savage-Onstwedder of Caws Teifi cheese holding cheese stands surrounded by cheese on shelves
Caws Teifi. Symudodd John Savage-Onstwedder o'r Iseldiroedd yn y 1980au, ac mae bellach yn cynhyrchu caws arobryn gan ddefnyddio llaeth organig lleol heb ei basteureiddio.

Thelma’s Original

Mae gan y caws Caerffili Tŷ Fferm Cymreig traddodiadol statws PGI (Dynodiad Daearyddol Gwarchodedig) erbyn hyn. Enwyd hwn ar ôl Thelma Adams o Gaws Cenarth, a’i gwnaeth am y tro cyntaf ym 1987 gan ddilyn hen rysáit teuluol. Mae’n blasu sut y dylai gwir gaws tŷ fferm Caerffili flasu: eithaf madarchaidd ac yn 'ffermaidd', yn diferu o flasusrwydd, haen feddal wrth ymyl y croen, a chanol mwy sialcog.

Celtic Promise

Dyma un o gynhyrchion Caws Teifi, a enillodd deitl caws gorau Cymru yng Ngwobrau Caws Prydain yn 2018. Teimla’n ddymunol o feddal, mae’n fras a hufennog iawn a chanddo flasau sidanaidd, ac am fod y croen wedi’i olchi, fe gewch chi sawr cryf hyfryd ar y diwedd. Yn bersonol, galla i ddim goddef rhai cawsiau â chroen wedi’i olchi, ond mae hwn wedi’i gydbwyso’n dda iawn – daw pob blas i’r amlwg.

Caws Gafr Sir Benfro

Caws hyfryd, aeddfed iawn yw’r Brie hwn, sy’n llyfn a glân ei flas, a dim ond rhyw awgrym o fod yn gaws gafr. Fe’i gwneir gan ddau frawd â llaeth o’u geifr eu hunain ar eu fferm yng Nghreseli, Sir Benfro. Maent hefyd yn gwneud caws o fath ffeta mewn blasau plaen, garlleg a pherlysiau, a tsili. Gallwch ddysgu mwy ar eu tudalen Facebook

Brefu Bach

Dyma gaws bach hyfryd o laeth defaid, wedi’i wneud gan fenyw arbennig o’r enw Carrie Rimes ger Bethesda, Gwynedd, gyda llaeth organig amrwd o braidd o famogiaid ar Benrhyn Llŷn. Caws hufennog, moethus ac ychydig yn felys ydy hwn, gydag ansawdd gwych: mae’r croen ar y tu allan yn cynnig elfen wlannog, ac yna’r caws yn feddal a melfedaidd yn y canol. 

Ewch i'w cyfrif Twitter @CosynCymru.

Perl Las

Nid oes llawer yng Nghymru’n gwneud caws glas ar raddfa fawr. Bydd ambell wneuthurwr caws yn gwerthu mewn marchnadoedd ffermwyr, ond Perl Las yw’r esiampl orau o gaws glas Cymreig o ansawdd cyson uchel. Mae’n fwy llaith na chaws Stilton, felly nid yw mor sych a brau. Mae’n fwy hufennog ac yn fwynol, yn eithaf hallt, a chanddo nodweddion glas hyfryd a ddaw i’r amlwg ar y diwedd. 

Yr un bobl sy’n gwneud Perl Wen, Caws Cenarth, un o’n cawsiau mwyaf poblogaidd — sef Brie moethus wedi’i drwytho â hufen sy’n wych ar gyfer coginio. Dwi'n ei ddefnyddio'n aml wedi’i doddi gyda madarch garlleg, neu ar dafell o fara surdoes gyda theim.

Related stories