Llwybr Arfordir Sir Benfro

Ymdroella Llwybr Arfordir Sir Benfro drwy 186 o filltiroedd (300km) o’r golygfeydd arfordirol mwyaf godidog ym Mhrydain. O Landudoch yn y gogledd i Amroth yn y de, mae’r llwybr yn rhychwantu bron pob math o dirwedd arforol; clogwyni geirwon a childraethau cysgodol, traethau helaeth, aberoedd troellog, porthladdoedd hynafol a phentrefi pysgota. Mae’n cymryd rhyw bythefnos i gerdded yr holl beth – ond mae’n hawdd ei rannu’n ddarnau byrion, gan ddefnyddio’r gwasanaeth bws lleol ardderchog.

Image of Tenby beach from the sea
St. Catherine's Fort atop St. Catherine's Island, Tenby, Pembrokeshire
Dinbych-y-pysgod

Uchafbwyntiau Llwybr Arfordir Sir Benfro

Mae i’r darn gogleddol ddwy nodwedd hynod o ddiddorol: yr ogof fôr enfawr o’r enw Pwll y Wrach sydd wedi cwympo, a’r Shinc, sef hen chwarel lechi a lenwyd yn bert gan y môr.

Ewch i’r mewndir o harbwr Rhufeinig Porth Clais a chyn hir cyrhaeddwch ddinas gadeirlan fechan Tyddewi. Ym mhen arall Bae Sain Ffraid, mae ynysoedd Sgomer a Sgogwm yn baradwys bywyd gwyllt.

Ar ystâd Ystangbwll ceir pyllau lili hyfryd a thraeth ofnadwy o brydferth Barafundle, a Dinbych-y-pysgod yw un o drefi gwyliau mwyaf trwsiadus Cymru.

View from Skomer Island
Skomer Island photographer
Skomer Island hikers
Ynys Sgomer

Clawdd Offa

Brenin Mercia yn yr 8fed ganrif adeiladodd y gwrthglawdd cadarn hwn i gadw’r Cymry allan, a hyd heddiw mae’n fras farcio’r ffin bresennol rhwng Cymru a Lloegr. Mae Llwybr Cenedlaethol Clawdd Offa yn rhedeg rhwng dau arfordir am 177 o filltiroedd (285km) drwy’r ffindiroedd hardd, sef tirwedd newidiol o gadwyni mynydd a dyffrynnoedd diarffordd, a rhai trefi marchnad gwasgaredig braf iawn. Canolfan Clawdd Offa yw’r pwynt hanner ffordd yn Nhrefyclo; caiff ei gweithredu gan Gymdeithas Clawdd Offa, sy’n ffynhonnell wych o wybodaeth ac ysbrydoliaeth.

Uchafbwyntiau Clawdd Offa

O’r de, mae’r llwybr yn dechrau ar ochr Lloegr o Afon Gwy, ond mae’n werth picio ar draws yr afon i ymweld â Chastell Cas-gwent ac adfeilion trawiadol Abaty Tyndyrn.

Mae'r llwybr yn dringo i’w fan uchaf ar hyd crib Hatterall, sy’n mynd ar hyd cadwyn y Mynyddoedd Du ym Mannau Brycheiniog, gyda Phriordy Llanddewi Nant Hodniislaw, a thref lyfrau'r Gelli Gandryll o’i flaen.

Caiff cwrw swyddogol Llwybr Clawdd Offa ei fragu yn Nhrefaldwyn gan Monty's, felly trueni fyddai peidio â galw heibio am beint. Mae’n werth gwyro oddi ar y ffordd i ymweld â dau blasty ysblennydd, sef Castell Powys a Chastell y Waun, cyn mynd i dref ddel Llangollen.

Moel Famau yw’r man uchaf ym Mryniau Clwyd, lle gallwch ddilyn cadwyn o gopaon a bryngaerau Oes Efydd cyn disgyn i orffen ym Mhrestatyn.

White building on the river bank with hills in the background
A landscape image of plants in the foreground and a bridge over the River Wye in the background
Cas-gwent, Sir Fynwy

Llwybr Glyndŵr

Owain Glyndŵr oedd y Cymro brodorol olaf i ddal teitl Tywysog Cymru, gan arwain gwrthryfel mawr yn erbyn y Saeson tua dechrau’r 1400au. Mae’r 135 o filltiroedd (217km) o Lwybr Glyndŵr yn dilyn yn ôl ei draed ar ddolen o Drefyclo i’r Trallwng, drwy ffermdir bryniog a gweundir agored, heibio i lynnoedd a choedwigoedd, drwy un o’r rhannau prinnaf ei phoblogaeth o Brydain. Y man hanner ffordd yw Machynlleth, lle cynhaliodd Glyndŵr ei senedd gyntaf ym 1404.

Signpost of Glyndŵr's Way with Clywedog Reservoir and hills in the background
Trees and lake
Landscape image of Clywedog reservoir, Glyndwr's Way
Llwybr Glyndŵr, Llyn Efyrnwy a Llyn Clywedog

Uchafbwyntiau Llwybr Glyndŵr

Mae’r gweundir i’r gogledd-orllewin o Drefyclo yn flas ar yr hyn sydd i ddod: ar wahân i’r bywyd gwyllt, y da byw ac ambell ffermwr, nid ydych yn debygol iawn o weld llawer o neb. Cadwch lygad am olion Abaty Cwm Hir: hwn oedd y mwyaf yng Nghymru ar un adeg.

Mae’r darn o Lanidloes yn mynd heibio i Lyn Clywedog i fyny i’r man uchaf ar y llwybr, Foel Fadian, sydd â golygfeydd ysblennydd i lawr i Fachynlleth a’r môr y tu hwnt. Mae’n werth cael diwrnod o seibiant ym Machynlleth – mae yno lawer o dafarndai a bwytai da, ac mae’r atyniadau’n cynnwys oriel gelf MOMA a’r Ganolfan Dechnoleg Amgen. Arweinia’r llwybr drwy Goedwig Dyfnant i lannau Llyn Efyrnwy cyn dilyn Afon Efyrnwy i lawr tuag at y Trallwng, lle gallwch orffen gyda thaith i Gastell Powys.

Llwybr Arfordir Cymru

Yn 2012, Cymru greodd y llwybr di-dor cyntaf y byd ar hyd morlin cenedlaethol. Mae Llwybr Arfordir Cymru yn cynnwys yr holl ddarnau enwog ar hyd ei 870 o filltiroedd (1,400km): Penrhyn Gŵyr, Sir Benfro, Arfordir Cambria, Pen Llŷn. Ceir traethau, aberoedd, clogwyni a choetiroedd dirifedi. Glannau dŵr dinesig, cestyll ac ambell safle diwydiannol ymhlith y gwarchodfeydd natur ond mae hynny’n rhan o Gymru, yn rhan o’r darganfod.

Aberdaron, Porth Oer Wales Coast Path
Aberdaron, Penrhyn Llŷn

Uchafbwyntiau Llwybr Arfordir Cymru

Ydyn ni'n cael dweud ‘y cyfan’? Mae'n teimlo'n annheg dewis uchafbwyntiau arfordirol. Ond nid peth teg mo bywyd, felly… Conwy am y castell, Ynys Llanddwyn am ramant, Porthdinllaen am beint, Portmeirion i fynd ac archwilio, Aberystwyth am ddiwylliant, Cei Newydd am ddolffiniaid, Trefdraeth am fwyd, Ynys Sgomer am fywyd gwyllt, Dinbych-y-pysgod am gestyll tywod, Bae’r Tri Chlogwyn i fynd am dro, Ynys y Barri am sglodion … ac fe allwch chi ddewis cant arall, am gant o wahanol resymau.

Couple walking on Aberdaron section of the Wales Coast Path
Porthor, Aberdaron, Penrhyn Llŷn

Related stories